Dwa nazwiska w umowie najmu: jak współwłaściciele dzielą czynsz i podatek od mieszkania

Mieszkanie należy do kilku osób, a najemca płaci jeden przelew? Sprawdź, jak podzielić przychód według udziałów, kto składa PIT-28 i jak rozliczają się małżonkowie.

Czynsz wpływa na jedno konto, umowę z najemcą podpisała jedna osoba, a mieszkanie należy do kilku. Przy takim układzie często pada pytanie, kto i ile ma zapłacić podatku. Odpowiedź wynika z przepisów, a nie z ustaleń przy kawie. Poniżej wyjaśniam, jak działa podział przychodu i ryczałtu przy współwłasności.

Tekst przyda się osobom, które odziedziczyły lokal razem z rodzeństwem, kupiły go z partnerem albo wspólnie inwestują. Dotyczy też tych, którzy wynajmują mieszkanie firmom, na przykład na kwaterę dla ekip montażowych, kierowców czy pracowników sezonowych. Zasady są zawsze te same, choć szczegóły zależą od sytuacji rodzinnej i majątkowej. Podane przykłady mają charakter poglądowy, więc przed złożeniem zeznania warto sprawdzić aktualne stawki i limity.

Jeden najemca, kilku właścicieli: od czego zacząć rozliczenie

Współwłasność mieszkania zdarza się częściej, niż się wydaje. Powstaje po spadku, po wspólnym zakupie na kredyt, po darowiźnie na rzecz dzieci albo gdy dwie osoby postanawiają zainwestować razem. W każdym z tych przypadków lokal może trafić na najem i generować czynsz, który trzeba rozliczyć z fiskusem.

Podstawowa zasada brzmi: każdy współwłaściciel jest odrębnym podatnikiem. Nie istnieje jedno „wspólne” rozliczenie mieszkania, które składa się za wszystkich. Każdy z właścicieli opodatkowuje własną część przychodu, składa własne dokumenty i sam odpowiada za terminy.

Wyjątkiem są małżonkowie we wspólności majątkowej, ale i tu rozliczenie ma swoje reguły, o czym piszę w osobnej sekcji. Zanim jednak do tego dojdziemy, trzeba ustalić podstawy:

  • jakie udziały mają poszczególne osoby,
  • jak dzielony jest przychód z czynszu,
  • jaką formę opodatkowania wybiera każdy z właścicieli,
  • kto i jak dokumentuje wpływy.

Dobrze jest uporządkować to przed podpisaniem umowy najmu. Poprawianie rozliczeń po kilku miesiącach bywa kłopotliwe, zwłaszcza gdy część zaliczek została już wpłacona w niewłaściwej wysokości.

Udział w nieruchomości a podział przychodu: zasady ogólne

Przychód z najmu dzieli się proporcjonalnie do udziałów we współwłasności. Jeśli każdy ma po połowie, każdy rozlicza połowę czynszu. Jeśli jedna osoba ma 2/3, a druga 1/3, przychód dzieli się w tych samych proporcjach. Nie ma znaczenia, kto podpisał umowę z najemcą, ani to, na czyje konto trafia czynsz.

To ważne, bo w praktyce często jedna osoba „ogarnia” najem: szuka najemcy, odbiera przelewy, pilnuje kaucji. Z punktu widzenia podatku nie oznacza to jednak, że cały przychód należy do niej. Jeśli ktoś odbiera całość czynszu, a potem przekazuje resztę współwłaścicielom, podatek i tak liczy się według udziałów.

Wysokość udziałów ustala się na podstawie dokumentów:

  • księgi wieczystej, w której wpisani są właściciele i ich udziały,
  • aktu notarialnego kupna, darowizny lub działu spadku,
  • postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, jeśli udziały wynikają ze spadku.

Jeżeli właściciele chcą dzielić czynsz inaczej niż według udziałów, mogą to zrobić między sobą, ale nie zmienia to rozliczenia podatkowego. Fiskus patrzy na udziały, a nie na prywatne umowy o podziale środków. Rozbieżność może narobić kłopotów, gdy ktoś zapłaci podatek od kwoty, której faktycznie nie otrzymał.

Zdarza się też, że współwłaściciele zawierają umowę o podział do korzystania z nieruchomości, na przykład gdy każdy z nich używa innego pokoju. Wtedy kwestia przychodu dotyczy tylko tej części, którą faktycznie wynajęto, i warto skonsultować ją z księgowym.

Przykłady liczbowe: dwa, trzy i nierówne udziały

Załóżmy, że mieszkanie jest wynajmowane za 3 000 zł miesięcznie, czyli 36 000 zł rocznie. Poniższa tabela pokazuje podział przychodu przy różnych układach własnościowych.

Układ udziałówWłaścicielUdziałPrzychód rocznyPrzychód miesięczny
Dwie osoby po połowieA1/218 000 zł1 500 zł
B1/218 000 zł1 500 zł
Dwie osoby, 2/3 i 1/3A2/324 000 zł2 000 zł
B1/312 000 zł1 000 zł
Trzy osoby po równoA, B, C1/3 każdy12 000 zł1 000 zł
Udziały nierówneA1/218 000 zł1 500 zł
B1/49 000 zł750 zł
C1/49 000 zł750 zł

Ryczałt od najmu prywatnego wynosi 8,5% do progu 100 000 zł przychodu i 12,5% od nadwyżki. Próg liczy się osobno dla każdego podatnika, a nie dla całego mieszkania. Przy rodzeństwie, w którym każdy ma 1/3 udziału i wszyscy mają tylko ten jeden najem, nikt nie zbliży się do progu, więc cały przychód obłożony jest stawką 8,5%.

Dla właściciela z udziałem 2/3 roczny podatek wyniesie około 24 000 zł × 8,5% = 2 040 zł. Dla właściciela z 1/3 będzie to 12 000 zł × 8,5% = 1 020 zł. Suma jest taka sama, jak gdyby jedna osoba rozliczała całość (36 000 zł × 8,5% = 3 060 zł), ale zobowiązania są rozdzielone.

Ważne jest to, że do progu 100 000 zł wlicza się przychód z wszystkich najmów prywatnych danego podatnika, nie tylko z tego jednego mieszkania. Jeśli ktoś ma 1/2 w mieszkaniu wspólnym i dodatkowo własny lokal, oba przychody się sumują.

Weźmy inwestora, który kupił z partnerem mieszkanie po połowie i wynajmuje je firmie usługowej na zakwaterowanie pracowników, na przykład ekipy sprzątającej czy kierowców. Czynsz wynosi 4 500 zł miesięcznie, czyli 54 000 zł rocznie. Każdy z nich ma 27 000 zł przychodu i płaci ryczałt 8,5%, czyli 2 295 zł rocznie. Jeśli jednak jeden z nich ma jeszcze drugi lokal, który przynosi 80 000 zł, jego łączny przychód wyniesie 107 000 zł i część powyżej 100 000 zł zostanie opodatkowana stawką 12,5%. Partner z jednym najmem nadal zostanie przy 8,5%.

Ryczałt i PIT-28 przy współwłasności: kto, co i kiedy składa

Każdy współwłaściciel działa samodzielnie. Oznacza to, że sam wybiera formę opodatkowania, sam składa oświadczenie, sam płaci zaliczki i sam rozlicza się w rocznym zeznaniu. Jeden współwłaściciel może zdecydować się na ryczałt, a inny na skalę podatkową. Wybór jednej osoby nie wiąże pozostałych.

Ryczałt wymaga złożenia oświadczenia do urzędu skarbowego, o ile najem zaczyna się w trakcie roku lub podatnik zmienia sposób opodatkowania. Jeśli ktoś rozlicza się ryczałtem już w poprzednim roku, może go kontynuować bez ponownego oświadczenia. Roczne rozliczenie odbywa się na formularzu PIT-28, który składa każdy podatnik oddzielnie.

Praktyczna lista kroków dla każdego współwłaściciela:

  1. Ustal swój udział na podstawie księgi wieczystej lub aktu notarialnego.
  2. Złóż oświadczenie o wyborze ryczałtu w terminie wynikającym z przepisów, zwykle do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskałeś pierwszy przychód.
  3. Ewidencjonuj swoją część przychodu, najlepiej z podaniem daty wpływu i kwoty.
  4. Wpłacaj zaliczki: co miesiąc do 20 dnia następnego miesiąca albo kwartalnie, jeśli wybrałeś taką formę.
  5. Złóż PIT-28 do końca lutego następnego roku.
  6. Przechowuj dokumenty: umowę najmu, potwierdzenia przelewów, dokumenty własności.

W praktyce wygodnie jest ustalić wspólny harmonogram. Wszyscy wiedzą, kiedy czynsz wpływa, ile przypada na każdego i do kiedy trzeba zapłacić zaliczkę. Każdy płaci jednak ze swojego konta i wykazuje tylko swoją część. Zaliczka od cudzego udziału nie jest zapłatą własnego podatku.

Małżeństwo i wspólność majątkowa: czy to jeden podatnik?

Małżonkowie często zakładają, że skoro mają wspólny majątek, to rozliczają się razem. Tymczasem także oni są odrębnymi podatnikami. Przy wspólności ustawowej mieszkanie należy do obojga, a przychód z najmu zasadniczo dzieli się po połowie, niezależnie od tego, kto jest wpisany w umowie najmu lub kto odbiera pieniądze.

Każde z małżonków składa więc własny PIT-28 i rozlicza własną połowę przychodu. Mogą też wybrać różne formy opodatkowania, na przykład jedno ryczałt, a drugie skalę podatkową. Zdarza się, że małżonkowie ustalają, że całość wynajmu rozlicza jedno z nich. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy mieszkanie jest przedmiotem najmu prowadzonego w określony sposób, a przepisy na to pozwalają, dlatego trzeba to ustalić z doradcą.

Warto odróżnić trzy sytuacje:

  • Mieszkanie wchodzące w skład majątku wspólnego: przychód dzieli się co do zasady po połowie.
  • Mieszkanie należące do majątku odrębnego jednego z małżonków, na przykład kupione przed ślubem lub odziedziczone: przychód z najmu rozlicza właściciel. Drugi małżonek nie ma tu udziału podatkowego, nawet jeśli pieniądze trafiają na wspólne konto.
  • Mieszkanie współwłasne małżonka z osobą trzecią, na przykład z rodzeństwem: wtedy udział małżonka może należeć do jego majątku odrębnego albo wspólnego, zależnie od tego, jak go nabył.

Rozdzielność majątkowa upraszcza sprawę. Jeśli małżonkowie mają rozdzielność, a mieszkanie jest własnością jednego z nich, to on jest jedynym podatnikiem. Jeśli kupili je wspólnie po ustanowieniu rozdzielności, każde ma określony udział i działa zasada jak przy zwykłej współwłasności, czyli podział według udziałów.

Dlatego przed rozliczeniem warto sprawdzić, w jakim ustroju małżonkowie są, kiedy i jak nabyli mieszkanie oraz co wpisano w księdze wieczystej. W razie wątpliwości lepiej zapytać księgowego niż zgadywać.

Najczęstsze błędy i dobre praktyki przy wspólnym najmie

Najwięcej problemów wynika z uproszczeń, które z pozoru wydają się wygodne. Oto pułapki, które pojawiają się najczęściej:

  • Rozliczanie całości przez jedną osobę. Ten, kto odbiera czynsz, wykazuje cały przychód, choć należy mu się tylko część.
  • Podział „po uważaniu”. Współwłaściciele dzielą pieniądze według własnych ustaleń, a podatek liczą inaczej.
  • Brak dokumentacji. Nie ma potwierdzeń przelewów ani zestawienia wpływów, więc trudno wykazać, ile kto otrzymał.
  • Niespójne wybory formy opodatkowania. Każdy decyduje osobno, ale bez rozmowy może się okazać, że wybór jednego wpływa na plany pozostałych, np. przy limitach.
  • Pomijanie innych najmów. Zapomina się, że próg 100 000 zł dotyczy wszystkich najmów prywatnych podatnika.

Co pomaga uniknąć kłopotów?

  1. Spisz prostą umowę między współwłaścicielami: kto zarządza najmem, jak przekazywane są pieniądze, jak dzielone są koszty i kiedy następuje rozliczenie.
  2. Rozważ osobne rachunki lub chociaż przelewy dzielone od razu po wpłacie czynszu, by każdy miał ślad swojej części.
  3. Prowadź wspólny folder z umową najmu, protokołem zdawczo-odbiorczym, wyciągami i dokumentami własności.
  4. Skonsultuj się z księgowym. Biura rachunkowe można znaleźć w katalogach firm lokalnych, gdzie widać zakres usług, lokalizację i telefon, więc łatwo wybrać kogoś blisko i umówić rozmowę.

Podsumowanie: wspólne mieszkanie, osobne rozliczenia

Najważniejsze zasady są proste. Przychód z najmu dzieli się według udziałów we współwłasności, a nie według tego, kto podpisał umowę lub otrzymuje przelew. Każdy współwłaściciel jest odrębnym podatnikiem, więc samodzielnie wybiera formę opodatkowania, płaci zaliczki i składa własny PIT-28.

Limit 100 000 zł dla stawki 8,5% liczy się dla każdego podatnika osobno i obejmuje wszystkie jego najmy prywatne. Małżonkowie też rozliczają się indywidualnie, a to, jak podzielić przychód, zależy od tego, czy mieszkanie jest w majątku wspólnym, czy odrębnym. Najlepiej uporządkować formalności przed pierwszą wpłatą czynszu: sprawdzić udziały, ustalić zasady między sobą i zebrać dokumenty.

Najczęstsze pytania

Czy współwłaściciele mogą podzielić czynsz inaczej niż według udziałów?

Między sobą mogą się umówić na dowolny podział pieniędzy, ale rozliczenie podatkowe nadal opiera się na udziałach we współwłasności. Jeśli ktoś otrzyma mniej, niż wynika z jego udziału, i tak zapłaci podatek od części przypadającej na niego według udziału. Dlatego lepiej trzymać się proporcji z księgi wieczystej.

Czy wystarczy jeden PIT-28 dla całego mieszkania?

Nie. Każdy współwłaściciel składa własny PIT-28 i wykazuje w nim tylko swoją część przychodu. Jedno zeznanie za wszystkich nie jest poprawnym rozwiązaniem.

Czy współwłaściciele mogą wybrać różne formy opodatkowania?

Tak. Jedna osoba może rozliczać się ryczałtem, a inna według skali podatkowej. Każdy decyduje samodzielnie, w zależności od swoich dochodów, kosztów i sytuacji podatkowej.

Jak rozliczają się małżonkowie wynajmujący wspólne mieszkanie?

Przy wspólności majątkowej przychód zasadniczo dzieli się po połowie, a każde z małżonków składa własny PIT-28. Jeśli mieszkanie należy do majątku odrębnego jednego z nich, to on rozlicza całość. Przy wątpliwościach warto sprawdzić dokumenty nabycia i skonsultować się z księgowym.